ROSSLYN

ROSSLYN: WAT DE STENEN NIET VERTELLEN

Maria Magdalena, de Tempeliers en het verlangen naar een verborgen waarheid

Sommige gebouwen lijken meer te bewaren dan hun muren kunnen dragen.

Een gezicht tussen bladeren.
Een zuil waar stenen ranken omheen groeien.
Een trap die naar een lagere ruimte verdwijnt.

In Rosslyn Chapel, nabij Edinburgh in Schotland, krijgt de verbeelding weinig rust.
Bijna vanzelf begint een bezoeker te zoeken.

Zit er een boodschap in dat beeld?
Waarom werd juist daar een teken geplaatst?
En wat ligt er onder onze voeten?

Rond deze kapel werden verhalen geweven over de Tempeliers, de Heilige Graal en Maria Magdalena.
Verhalen waarin een verborgen waarheid eeuwenlang zou zijn beschermd.

Maar wat vertellen de bronnen?
Wat behoort tot de legende?
En wat brengen wij zelf mee wanneer we naar de stenen kijken?

Een kapel vóór het mysterie

Rosslyn Chapel werd in 1446 gesticht door Sir William St Clair.
Toen hij in 1484 overleed, was het gebouw nog niet voltooid.

De kapel ontstond als een religieuze stichting verbonden met zijn familie.
Haar oorspronkelijke wereld was die van gebed, herdenking en laatmiddeleeuws geloof.

Dat is een belangrijk vertrekpunt.
Voordat Rosslyn een bestemming voor geheimzoekers werd, was het een plaats waar mensen betekenis gaven aan leven en dood.

Wie vandaag binnenkomt, ziet een rijkdom aan beeldhouwwerk.
Bladeren, figuren en ornamenten vragen voortdurend aandacht.

De ogen vinden nauwelijks een rustpunt.
Misschien ontstaat juist daardoor het gevoel dat alles iets moet betekenen.
Alsof iedere boog een zin vormt en iedere steen een woord.

Maar een gebouw dat rijk is aan betekenis, is nog niet noodzakelijk een versleuteld boek.

De Tempeliers: een verbinding over de eeuwen?

De naam Rosslyn wordt vaak in één adem genoemd met de Tempeliers.

Daarbij duikt een bekend verhaal op.
Na de vervolging van de orde zouden gevluchte broeders in Schotland bescherming hebben gevonden.
Hun kennis of schatten zouden later bij de familie St Clair zijn terechtgekomen.

Het is een meeslepende gedachte.
Toch moeten we de tijdlijn blijven zien.

De Tempelorde werd in 1312 opgeheven.
Rosslyn werd in 1446 gesticht.
Daartussen liggen 134 jaar.

De kapel kan daarom niet zomaar worden voorgesteld als een kerk die door de nog bestaande middeleeuwse Tempelorde werd gebouwd.

De eigen informatie van Rosslyn bespreekt ook het verhaal dat Tempeliers Robert the Bruce bij Bannockburn hielpen.
Daarbij wordt uitdrukkelijk aangegeven dat bewijs voor die verbinding ontbreekt.

Een latere overdracht van kennis of voorwerpen zou afzonderlijk aangetoond moeten worden.
De aanwezigheid van een ridderlijk verhaal is daarvoor niet voldoende.

En toen verscheen Maria Magdalena

Voor veel mensen kreeg Rosslyn een gezicht door De Da Vinci Code.

Dan Browns roman verscheen in 2003.
De verfilming volgde in 2006 en gebruikte de kapel als locatie.
Daarmee werd Rosslyn wereldwijd verbonden met een zoektocht naar een religieus geheim.

In de moderne bloedlijntheorie die dit verhaal voedde, wordt de Graal verbonden met Maria Magdalena en vermeende nakomelingen van Jezus.
Het boek The Holy Blood and the Holy Grail uit 1982 hielp die gedachte verspreiden.

Dat is geen bewezen familiegeschiedenis.
Het gaat om speculatieve claims die vervolgens materiaal werden voor fictie.

Ook een graf van Maria Magdalena in Rosslyn is niet aangetoond.
De film maakt de kapel onderdeel van de zoektocht, maar laat haar uiteindelijke grafaanwijzing elders uitkomen.

Een overtuigende film kan een plaats zo sterk met een verhaal verbinden dat beide in onze herinnering samenvallen.

Wij herkennen de trap.
Wij herkennen de ruimte.
Daardoor kan ook het geheim vertrouwd gaan aanvoelen.

Maar herkenbaarheid is geen bewijs.

De vrouw achter de moderne theorie

Maria Magdalena heeft geen verborgen bloedlijn nodig om betekenis te hebben.

In het Johannesevangelie staat zij bij het graf van Jezus.
Zij huilt, zoekt en herkent hem wanneer hij haar aanspreekt.
Daarna brengt zij de boodschap aan de leerlingen.

Dat is haar rol binnen dit evangelieverhaal: een getuige van de verrijzenis.

Daarin ligt al een krachtige menselijke beweging.

Van verdriet naar herkenning.
Van ontreddering naar een opdracht.
Van blijven staan bij wat verloren lijkt naar opnieuw op weg gaan.

Wie haar uitsluitend bekijkt als drager van een vermeend geheim, kan die andere betekenis uit het oog verliezen.

Misschien raakt zij ons juist omdat zoeken en niet begrijpen zo herkenbaar zijn.
Omdat mensen soms blijven wachten waar anderen al zijn weggegaan.

Deze beschouwing vraagt geen verborgen graf onder een Schotse kapel.
Zij begint bij het verhaal zelf.

De zuil van de leerling

Een van de beroemdste onderdelen van Rosslyn is de Leerlingzuil, de Apprentice Pillar.

Stenen ranken draaien rond de schacht.
Aan de voet bevinden zich drakenfiguren.
Het beeldhouwwerk geeft harde steen de indruk van groei en beweging.

Volgens de legende vertrok een meester-steenhouwer naar het buitenland om inspiratie op te doen.
Tijdens zijn afwezigheid kreeg zijn leerling een visioen en maakte hij de bijzondere zuil.

Toen de meester terugkeerde, zag hij wat de jongeman had bereikt.
Zijn bewondering sloeg om in jaloezie.
In woede zou hij de leerling met een hamer hebben gedood.

De officiële uitleg van de kapel noemt dit verhaal waarschijnlijk niet waar.
Vergelijkbare vertellingen komen ook elders voor.
De zuil stond bovendien eerder bekend als de Prince’s Pillar.

De steen bestaat.
Het verhaal van de moord behoort tot de overlevering.

Toch blijft die vertelling hangen.

Zij raakt aan iets wat niet tot de middeleeuwen beperkt is.
De moeite om iemand anders te zien uitgroeien.
De angst om voorbijgestreefd te worden.
Het ogenblik waarop trots verhindert dat iemand schoonheid nog onbevangen kan bewonderen.

Wat bewondering van ons vraagt

Een meester die een leerling opleidt, hoopt zijn kennis door te geven.

Maar wat gebeurt er wanneer de leerling verder komt?
Wanneer iemand jonger, stiller of minder ervaren iets maakt wat de meester zelf niet kon?

De legende stelt die vraag op een harde manier.

Wij hoeven de moord niet als historisch feit te aanvaarden om de menselijke spanning te herkennen.
Iemand begeleiden vraagt meer dan kennis.
Het vraagt ook ruimte geven.

Misschien ligt daar een waardevolle gedachte voor ieder broederschap.

Kunnen wij blij zijn met de groei van een ander?
Ook wanneer die groei ons eigen aanzien niet vergroot?
Kunnen wij iets doorgeven zonder het daarna te willen blijven bezitten?

Dat is onze hedendaagse lezing van de legende.
Geen bewezen geheime boodschap van de zuil.

Onder de vloer

Een trap naar beneden verandert de sfeer van een verhaal.

Boven is er licht.
Beneden vermoeden we wat nog niet gezien werd.

Rosslyn heeft een lagere ruimte die doorgaans als sacristie of crypte wordt aangeduid.
Volgens de kapel diende die tijdens de bouw ook als werkplaats.
Later kreeg deze ruimte een rol in De Da Vinci Code.

Daarnaast zijn er grafgewelven onder de kapel, verbonden met de familie.
De informatie van Rosslyn noemt respect voor de overledenen en mogelijke risico’s voor het gebouw als redenen om die niet zomaar open te leggen.

Een niet onderzochte ruimte is geen bewijs voor een verborgen Graal.
En terughoudendheid bij het openen van graven bewijst geen doofpot.

Toch begrijpen we de aantrekkingskracht.

Een gesloten deur laat mogelijkheden bestaan.
Zolang zij dichtblijft, kan de verbeelding er een hele wereld achter plaatsen.

Een bezoeker onder de stenen ranken

Het volgende tafereel is literaire verbeelding.

Een bezoeker blijft bij de zuil staan.

Hij volgt met zijn ogen een rank die omhoog draait.
Even verliest hij haar tussen de andere vormen.
Dan vindt hij haar terug.

Hij denkt aan de handen die dit maakten.

Aan het geluid van een beitel.
Aan stof op een mouw.
Aan iemand die achteruitstapte om te kijken of een vorm goed genoeg was.

Verderop verdwijnt een trap naar beneden.

Een ogenblik denkt hij aan het verhaal dat hem hierheen bracht.
Aan een naam.
Aan een verborgen kamer.
Aan iets wat de geschiedenis zou kunnen veranderen.

Dan kijkt hij weer naar de zuil.

Hij weet nog altijd niet wat alle vormen betekenen.
Maar hij ziet hoeveel aandacht iemand eraan gaf.

Voor het eerst die middag voelt het ontbreken van een antwoord niet als een gemis.

Wanneer een vermoeden een zekerheid wordt

Rosslyn laat zien hoe gemakkelijk verhalen zich aan een plaats hechten.

Een voorstelling krijgt een mogelijke uitleg.
Die uitleg wordt doorverteld.
Een volgende schrijver voegt een verband toe.
Daarna komt een roman of een film die alles samenbrengt.

Zo kan een zorgvuldig opgebouwd verhaal overtuigender lijken dan de losse bewijzen waarop het zou moeten rusten.

Dat vraagt geen afwijzing van iedere legende.
Wel aandacht voor de woorden die we gebruiken.

“Volgens de overlevering” betekent iets anders dan “dit gebeurde”.
“Het zou kunnen” betekent iets anders dan “het is aangetoond”.

Wie dat onderscheid bewaart, kan genieten van het mysterie en tegelijk eerlijk blijven tegenover het verleden.

Wat de stenen niet vertellen

De stenen van Rosslyn vertellen ons niet dat Maria Magdalena er begraven ligt.
Ze bewijzen geen geheime bloedlijn.
Ze leveren geen zekere overdracht van een Tempeliersschat.

Wat zij wel laten zien, is vakmanschap.
Tijd.
Aandacht.
De moeite die mensen deden om een plaats betekenis te geven.

Misschien zoeken wij soms zo intens naar wat verborgen zou liggen, dat we nauwelijks meer zien wat aanwezig is.

Een rank die in steen omhoog groeit.
Een gezicht dat een beeldhouwer vormgaf.
Een gebouw dat verschillende generaties bleef bezighouden.

Niet ieder mysterie hoeft te eindigen met een geopende kist.

Soms eindigt het met een betere vraag.

Waarmee gaan wij naar buiten?

Wie Rosslyn bezoekt, kan met dezelfde overtuiging vertrekken waarmee hij binnenkwam.
Maar misschien kan de plaats ook iets anders doen.

Ons nieuwsgieriger maken.
En tegelijk voorzichtiger.

Ons laten genieten van een verhaal zonder het meteen tot waarheid te verheffen.
Ons herinneren aan de mensen achter het werk, ook wanneer hun namen verdwenen zijn.

De zuil blijft staan.
De ranken blijven zwijgen.
Onder de bogen verschuift het licht.

Wij kwamen misschien voor een geheim.
En gingen naar buiten met verwondering.

Bon-Pa
Bonboire Pascal

www.tempeliersderlagelanden.be

Bronnen en verdere lectuur

Disclaimer

Dit artikel is het resultaat van eigen opzoekwerk en persoonlijke beschouwing.
De inhoud kan verschillen van andere inzichten en interpretaties.
Historische gegevens worden waar nodig onderscheiden van overlevering en literaire verbeelding.

De afbeeldingen dienen ter illustratie.
Ondanks de aandacht voor authenticiteit kunnen zij afwijken van de historische werkelijkheid.

Bonboire Pascal

Reacties

Populaire posts